Kad se u Pljevljima spomene džamija, svi znaju na koju se misli. Husein-pašina džamija smatra se jednim od najljepših sakralnih spomenika islamske arhitekture u Crnoj Gori, a njena vitka munara jedna je od najviših na Balkanu. Prema pisanju dnevnika Danas, munara je visoka 42 metra.
Zadužbina hercegovačkog sandžakbega
Džamiju je podigao Husein-paša Boljanić, hercegovački sandžakbeg rodom iz sela Boljanići nadomak Pljevalja. Izvori se ne slažu oko godine gradnje: Danas navodi 1569. godinu – pa je Islamska zajednica 2019. obilježila 450 godina džamije – dok se u drugim izvorima spominje period između 1573. i 1594. godine. Građevina ima kvadratnu osnovu nad kojom se diže niska kupola, a ispred glavne fasade je otvoreni trijem pod tri male kupole. Prvobitna munara stradala je od groma 1911. godine, nakon čega je obnovljena kao viša i vitkija. Unutrašnjost je bogato oslikana polihromnim cvjetnim ornamentima i ajetima iz Kur'ana, a mihrab, mimber i mahfil ukrašeni su stalaktitima.
Rukopisni Mushaf i ćilim iz Egipta
Džamija čuva i vrijedne predmete: rukopisni Kur'an iz 1579. godine, lunarni kalendar i ćilim iz 1573. koji je Husein-paša poslao iz Egipta, gdje je službovao kao namjesnik. U njoj se čuva i dlaka iz brade poslanika Muhammeda, a.s., koja se pokazuje samo u 27. noći ramazana.
Sveobuhvatnu sanaciju spomenika finansirao je Rudnik uglja Pljevlja donacijom od 250.000 eura, a radove su izvele sarajevske firme. Džamija ima status spomenika kulture prvog reda i dio je turističke ponude Crne Gore, a najčešće je posjećuju đaci i turisti, među kojima je mnogo gostiju iz Češke. Na oslikavanju unutrašnjosti osam mjeseci radilo je devet restauratora iz Srbije, BiH i Crne Gore. Predstavnica Vijeća Evrope Barbara Forgaši, koja je džamiju obišla 2010. godine, tada je ocijenila:
Husein pašina džamija ima sve uslove da postane jedan od najznačajnijih kulturno-istorijskih spomenika na sjeveru Crne Gore.
Barbara Forgaši, za Danas (2010)
Prilog Televizije Pljevlja prikazuje početak Ramazanskog bajrama 10. aprila 2024. u Husein-pašinoj džamiji – trenutak kada se pod njenim kupolama okupljaju vjernici iz cijelog grada.
Izvori: en.wikipedia.org, danas.rs, danas.rs
