Na 19. zasjedanju Međuvladinog komiteta za zaštitu nematerijalne kulturne baštine, održanom u Paragvaju, sevdalinka je u decembru 2024. godine upisana na UNESCO-vu Reprezentativnu listu nematerijalne kulturne baštine čovječanstva, pod nazivom „Sevdalinka, tradicionalna gradska pjesma”. Nominaciju je podnijela Bosna i Hercegovina.
Od sevdaha do sevdalinke
Riječ sevdah došla je u Bosnu preko osmanskog turskog, a naučnici njen korijen prate do arapske riječi za „crnu žuč”, čije se značenje kroz stoljeća pomjeralo od melanholije prema ljubavnoj čežnji. Danas označava žudnju za voljenom osobom, mjestom ili vremenom – mješavinu radosti i boli koja je u samom središtu ovih pjesama.
Prema UNESCO-vom opisu, sevdalinka je nastala dugim procesom u kojem se usmena poezija južnoslovenskog stanovništva prožimala s muzičkim uticajima Osmanskog carstva. Izvodi se a capella ili uz tradicionalne instrumente, a njena osnovna funkcija je da ispriča priču. Pjevaju je profesionalci i amateri, a znanje se najčešće prenosi u porodici – mlađi uče oponašanjem, pa postepeno dodaju vlastite varijacije – ali i kroz muzičke akademije, radionice i obrazovni sistem.
Od Visokog do Radio Sarajeva
Među najranijim pjesmama koje se danas svrstavaju u sevdalinke je „Bolest Muje Carevića”, za koju se vjeruje da potiče iz oko 1475. godine. Italijanski putnik koji je 1574. prolazio kroz Visoko zabilježio je tužne pjesme mještana koje su ga ispunile sjetom. Sam termin sevdalinka ustalio se tek krajem 19. stoljeća, a pravi zamah žanr je dobio s radijem: Zaim Imamović pjevao je na Radio Sarajevu već prvog dana emitovanja, 10. aprila 1945. godine. Radio Sarajevo je u svoj program uveo neke od najvećih sevdalija, među njima Zaima Imamovića 1945. i Himzu Polovinu 1953. godine. Kao najranija poznata pjesnikinja sevdalinki pamti se Umihana Čuvidina.
Savremene izvedbe najčešće prati harmonika, uz violinu, gitaru, kontrabas, saz ili šargiju. U videu koji je UNESCO objavio povodom upisa – snimljenom uz podršku Federalnog ministarstva kulture i sporta – mogu se čuti i vidjeti izvođači koji ovu tradiciju čuvaju danas.
Izvori: ich.unesco.org, ich.unesco.org, en.wikipedia.org
