Kada je bosanski sandžakbeg Gazi Husrev-beg 1537. godine osnovao medresu u Sarajevu, u vakufnami je odredio da se novac koji preostane od gradnje upotrijebi za kupovinu dobrih knjiga – za čitanje u medresi i prepisivanje onima koji se bave naukom. Iz te odredbe nastala je ustanova koja i danas radi: Gazi Husrev-begova biblioteka.
Biblioteka koja se selila da bi preživjela
Biblioteka i medresa su više od tri stoljeća djelovale kao jedna cjelina. Godine 1863. knjige su dobile zasebnu prostoriju, a 1935. preseljene su u zgradu sarajevskog muftijstva pored Careve džamije. Historija je biblioteci više puta prijetila: prilikom upada austrijskog vojskovođe Eugena Savojskog 1697. godine uništeni su brojni spisi, među njima i sarajevski sidžili – sudski protokoli o vlasništvu nad zemljom, brakovima i drugim pravnim poslovima.
Tokom opsade Sarajeva rukopisi su seljeni čak osam puta. Najvrjednijih 500 rukopisa sakriveno je u trezorima Privredne banke, gdje su ostali sve do kraja opsade, dok je dio štampanih knjiga sklonjen u Carevu džamiju.
Nova zgrada od stakla i mermera
Nova zgrada biblioteke otvorena je 15. januara 2014. godine, nakon deset godina gradnje, uglavnom zahvaljujući donaciji Katara od 8,8 miliona američkih dolara. Trospratno zdanje od stakla i mermera može primiti gotovo 500.000 jedinica građe, a ima čitaonice, konzervatorsku radionicu, salu sa 200 mjesta i, u podrumu, muzej posvećen historiji pismenosti u Bosni.
Fond broji više od 100.000 svezaka rukopisa, štampanih knjiga i dokumenata na arapskom, turskom, perzijskom, bosanskom i drugim jezicima. Više od 10.500 bibliotečkih jedinica čine kodeksi s oko 20.000 djela iz islamskih nauka, književnosti, filozofije, historije, medicine, matematike i astronomije. Najstariji rukopis je El-Gazalijevo djelo Ihja ulumid-din, a među dragocjenostima su Hafizov Divan s minijaturama, dio Ibn Sinaovog medicinskog Kanona te zbirka hadisa prepisana 1151. godine u Hamadanu.
Kao dio kompleksa Gazi Husrev-begove medrese, biblioteka je obuhvaćena statusom nacionalnog spomenika – i ostaje mjesto kojem se istraživači iz cijelog svijeta vraćaju kad traže tragove bosanske pisane baštine.
Izvori: en.wikipedia.org
